Kaçak Akım Rölesi Neden Sürekli Atar ve Nasıl Çözülür?

Kaçak akım rölesi, elektriğin bir kısmı olması gereken yoldan çıkıp toprağa ya da bir insanın vücuduna geçtiğinde devreyi keser. Röle sürekli atıyorsa evde büyük ihtimalle gerçek bir kaçak vardır ve sebep çoğu zaman nem almış bir buat ya da rezistansı bozulmuş bir cihazdır. Çözüm, röleyi zorlamak yerine kaçağın kaynağını bulmaktır.

Kaçak Akım Rölesi Ne İşe Yarar?

Bir cihaza giden akım faz kablosundan gider, nötr kablosundan geri döner. Tesisat sağlamsa giden ve dönen akım birbirine eşittir. Kaçak akım rölesi bu iki akımı sürekli karşılaştırır. Arada fark oluştuğunda, yani akımın bir kısmı ıslak bir duvardan ya da bir cihaza dokunan birinin vücudundan toprağa aktığında devreyi anında keser.

Konutlarda kullanılan röleler genellikle 30 miliamper (mA) gibi çok küçük bir kaçakta açar. Bu değer, insanı elektrik çarpmasına karşı korumak için seçilmiştir. Yani röle atıyorsa çoğu zaman işini yapıyordur: size hatta bir sorun olduğunu haber verir.

Panodaki otomatik sigortalar ise başka bir işe bakar: kabloları aşırı yüke ve kısa devreye karşı korurlar. Tek bir sigorta atıyorsa ilk şüpheli aşırı yük ya da kısa devredir. Kaçak akım rölesi atıyorsa aranacak şey bir kaçaktır.

Röleyi En Sık Attıran Nedenler

Sahada en sık karşılaştığımız sebep nemdir. Banyo ve mutfak duvarlarındaki buatlara, dış cepheye bakan prizlere ya da su alan tavanlardaki bağlantılara nem girdiğinde kablolar arasında küçük bir kaçak oluşur. Röle yağmurlu günlerde ya da sabaha karşı atıyorsa ilk bakılacak yer burasıdır. Bu şikâyeti en çok, İzmir’de yağışların yoğunlaştığı kış aylarında duyuyoruz.

İkinci büyük grup, içinde rezistans bulunan cihazlardır: termosifon, su ısıtıcısı, çamaşır ve bulaşık makinesi, fırın. Rezistansın yalıtımı zamanla çatlar ya da nem çeker ve akımın bir kısmı cihazın metal gövdesine geçer. Bu cihazlar röleyi genellikle ısıtmaya başladıkları anda attırır. Çamaşır makinesi programın başında, suyu ısıtırken röleyi attırıyorsa rezistansından şüphelenin.

Röle kimse bir şey çalıştırmıyorken, örneğin gece yarısı atıyorsa kendi kendine devreye giren cihazlara bakın. Termosifonun termostatı, buzdolabının buz çözme rezistansı ve kombi siz fark etmeden çalışıp durur.

Balkon ve bahçe aydınlatmaları da sık rastlanan bir kaynaktır. Dışarıdaki armatüre ya da buata su girdiğinde röle özellikle yağmurdan sonra atar.

Eski binalarda ise sorun kablonun kendisinde olabilir. Zamanla sertleşip çatlayan izolasyon da kaçak yapar, tablo asarken çakılan bir çivinin zedelediği kablo da. Buatta birbirine değen nötr ve toprak uçları ise röleyi çoğu zaman o hatta bir cihaz çalıştığı anda attırır.

Bazen ortada tek bir arızalı cihaz da yoktur. Aynı röleye bağlı birçok elektronik cihazın her biri çok küçük, normal sayılan bir kaçak üretir. Bu kaçaklar toplanınca rölenin sınırına yaklaşır ve en ufak ek kaçakta röle atar.

Evde Güvenle Yapabileceğiniz Ön Kontrol

Kaynağı daraltmak için panonun vidalı kapağını sökmenize gerek yok. Aşağıdaki kontrolü yalnızca fişleri ve şalter kollarını kullanarak yapabilirsiniz. Başlamadan önce ellerinizin ve bastığınız zeminin kuru olduğundan emin olun.

1. Evdeki bütün cihazların fişini prizden çekin. Termosifon ve kombi gibi sürekli prizde duran cihazları da unutmayın.
2. Röleyi bir kez kaldırın. Kalkıyor ve yerinde duruyorsa sorun büyük ihtimalle cihazlardan birindedir.
3. Cihazları tek tek takıp birkaç dakika çalıştırın. Çamaşır makinesi gibi rezistanslı cihazlarda ısıtma aşamasını bekleyin. Röle hangi cihazda atıyorsa şüpheli odur.
4. Fişler çekiliyken bile röle atıyorsa panodaki otomatik sigortaların hepsini indirin, röleyi kaldırın, sonra sigortaları birer birer kaldırın. Hangi sigortayı kaldırdığınızda röle atıyorsa kaçak o hattadır.
5. Bütün sigortalar inikken bile röle kalkmıyorsa sorun rölenin kendisinde ya da panoda olabilir. Burada durun.

Kaçağı bir hatta ya da cihazda bulduysanız o hattı kapalı tutun, cihazı kullanmayın ve bir elektrik ustasına haber verin. Panoda yanık izi, erime ya da koku fark ederseniz hiçbir şeye dokunmadan ustayı arayın.

Röleyi Köprülemek ya da Bantlamak Neden Tehlikeli?

Sürekli atan röleye kızıp onu köprüleyen, kolunu bantla yukarıda sabitleyen ya da daha az hassas bir röleyle değiştiren kişilerle hâlâ karşılaşıyoruz. Bunu yapmak, evinizi elektrik çarpmasına karşı koruyan düzeneği devre dışı bırakmak demektir.

Kaçak ortadan kalkmaz, yalnızca haber veren sistem susar. Nem almış buattaki kaçak büyür, bağlantı ısınır ve zamanla yangına dönüşebilir. Gövdesine akım geçmiş bir çamaşır makinesine dokunan kişiyi koruyan son önlem de ortadan kalkmış olur.

Rölenin kolunu zorla yukarıda tutmaya çalışmayın. Röle her attığında size aynı şeyi söylüyor: bu hatta bir kaçak var.

Usta Kaçağın Kaynağını Nasıl Bulur?

Ön kontrol şüpheli hattı ya da cihazı gösterir; kaçağın tam yerini bulmak ise ölçüm ister. Usta önce hattı cihazlardan ayırır ve izolasyon test cihazıyla kabloların yalıtımını ölçer. Bu ölçüm gözle görünmeyen bir yıpranmayı ya da nem almış bir buatı ortaya çıkarır. Kaçak akım pensiyle, hatlar çalışırken kaçağın hangisinden aktığı da görülür.

Rölenin kendisi de test edilir. Röle test cihazı, rölenin doğru kaçak değerinde ve yeterince hızlı açıp açmadığını gösterir. Röleler de eskir. Hassasiyeti bozulmuş bir röle gereksiz yere atabilir ya da daha kötüsü, atması gerekirken atmayabilir.

Rölenin üzerindeki test (T) düğmesiyle evde basit bir kontrol yapabilirsiniz. Düğmeye bastığınızda röle hemen atmalıdır. Atmıyorsa röle sizi korumuyor olabilir; vakit kaybetmeden ustaya kontrol ettirin. Test sırasında elektrik kesileceği için açık bilgisayarları önceden kapatın. Bu kontrolü düzenli aralıklarla tekrarlayın.

Kaynak bulunduktan sonra çözüm çoğu zaman basittir. Nem almış buatı kurutup bağlantılarını yeniliyor, dış mekândaki armatürü su geçirmez bir modelle değiştiriyor, zedelenmiş kabloyu yeniden çekiyoruz. Arıza bir cihazdaysa cihazı kendi servisine göstermeniz gerekir. Evin tamamı tek röleye bağlıysa hatları birden fazla röleye bölmek gereksiz atmaları azaltır.

Bütün cihazlar prizden çekiliyken röle yine atıyorsa, panoda koku ya da kararma varsa veya kaçağı tek bir cihaza bağlayamıyorsanız bir elektrik ustası çağırın. Bayraklı, Bornova ve Karşıyaka’da bu ölçümleri adreste yapıyor, kaçağın kaynağını size gösteriyoruz.