Eski Binalarda Elektrik Panosu Yangın Riskini Nasıl Önleriz?

Eski binalarda pano yangını çoğu zaman gevşemiş bir bağlantının ya da yüküne yetmeyen bir kablonun yavaş yavaş ısınmasıyla başlar. Bunu önlemek için panoyu düzenli aralıklarla bir ustaya kontrol ettirmek ve ısınma belirtilerini ciddiye almak gerekir. Buşonlu eski panolarda en kalıcı çözüm, otomatik sigortalı ve kaçak akım röleli yeni bir panoya geçmektir.

Eski Panolarda Yangına Yol Açan Sorunlar

Eski apartmanlardaki panoların çoğu, evde bir buzdolabı, bir televizyon ve birkaç lambanın yandığı dönemde kurulmuştur. O günden bu yana pano yaşlandı, evdeki yük ise kat kat arttı.

Porselen buşonlu sigortalar hâlâ birçok evde duruyor. Buşon attığında yenisini almak yerine içine tel sarmak ya da daha büyük değerli bir buşon takmak yaygın bir alışkanlık. Bu durumda sigorta artık kabloyu korumaz. Hat aşırı yüklendiğinde sigortadan önce kablo ısınır.

Aynı sorun otomatik sigortalı panolarda da görülebilir. Sigortanın değeri, bağlı olduğu kablonun taşıyabileceği akıma göre seçilir. İnce bir kabloya büyük değerli bir sigorta takılırsa kablo, sigorta atmadan çok önce ısınmaya başlar. Eski tesisatlarda ince kablolara sonradan takılmış büyük sigortalara sık rastlıyoruz.

Bağlantı noktaları da zamanla gevşer. Klemens vidaları her ısınıp soğumada biraz daha boşalır, temas azalır ve gevşek noktada ısı birikir. Kararmış klemensler, rengi dönmüş kablo uçları ve erimiş plastik bu ısınmanın izleridir. Bazı eski binalarda bakır yerine alüminyum kablo kullanılmıştır; alüminyum bağlantı noktalarında daha kolay gevşer ve oksitlenir.

Nem ve toz da eski panoları yıpratır. Nemli bir girişte ya da merdiven boşluğundaki panoda klemensler paslanır. Biriken toz ise ısınan bir bağlantının çevresinde kolay tutuşan bir katman oluşturur.

Panonuz Sizi Uyarıyorsa: Dikkat Edilecek İşaretler

Pano yangını genellikle bir anda başlamaz, öncesinde işaret verir:

• Panodan ya da bir prizden gelen yanık plastik kokusu. Isınan plastik ve bakalit parçalar bazen balığa benzeyen keskin bir koku da yayar.
• Sigorta kollarında ya da pano kapağında hissedilen sıcaklık.
• Panodan gelen cızırtı, vızıltı ya da tıkırtı.
• Aynı sigortanın tekrar tekrar atması.
• Büyük bir cihaz çalıştığında ışıkların titremesi ya da kısılması.
• Sigortaların çevresinde kararma ya da is izi.

Bu işaretlerden birini görürseniz beklemeyin. Panoya güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalteri indirin ve bir elektrik ustası çağırın; panonun kapağını açıp içine bakmaya çalışmayın. Duman ya da alev görürseniz su kullanmayın. Evden çıkın ve 112’yi arayın.

Panonun çevresine de bakın. Önünü mobilyayla kapatmayın, onu bir dolabın içine hapsetmeyin. Yakınında kâğıt ya da tiner gibi yanıcı şeyler de durmasın. Arıza anında panoya hemen ulaşabilmeniz gerekir.

Yeni Cihazlar, Eski Hatlar

Bugün bir evde klima, elektrikli fırın, bulaşık makinesi, kurutma makinesi ve kışın elektrikli ısıtıcı aynı anda çalışabiliyor. İzmir yazlarında klimalar saatlerce durmadan çalışır. Eski hatları en çok bu uzun süreli yük zorlar. Mutfak yenilenirken ankastre fırın ve indüksiyon ocak eski bir hatta bağlanacaksa o hattın kesitine mutlaka baktırın.

Sorun, bu cihazların çoğu zaman aynı eski hatta, bazen de aynı prize bağlanmasıdır. Sigorta doğru seçilmişse sık atar. Yanlış seçilmişse atmaz ama kablo ısınır. İkincisi daha tehlikelidir, çünkü dışarıdan hiçbir sorun görünmez.

Klimayı, fırını ya da elektrikli ısıtıcıyı uzatma kablosuna veya çoklu prize takmayın. Yüksek güç çeken cihazlar için ayrı bir hat çektirmek hem kabloları hem panoyu rahatlatır.

Fişi ya da prizi ısınan bir cihaz, o hattın zorlandığını gösterir. Prizin çevresi kararmışsa ya da fiş takılıyken ısınıyorsa o prizi kullanmayı bırakın ve hattı kontrol ettirin.

Pano Yenilemede Neler Değişir?

Usta işe panoya gelen ve panodan çıkan her hattı kontrol ederek başlar. Ardından şunlar değişir:

• Buşonlar gider, yerlerine her hattın kablosuna uygun değerde otomatik sigortalar gelir. Sigorta attığında kolunu kaldırmanız yeterlidir; tel sarma ya da yedek buşon arama derdi kalmaz.
• Panoya bir kaçak akım rölesi eklenir. Yalıtım bozulduğunda devreyi keser ve sizi elektrik çarpmasına karşı korur. Rölenin neden attığını ve atınca ne yapmanız gerektiğini kaçak akım rölesi yazımızda anlattık.
• Her sigortanın üzerinde, hangi odayı ya da cihazı beslediğini gösteren bir etiket olur. Arıza anında hangi sigortayı indireceğinizi aramazsınız.
• Nötr ve toprak kabloları ayrı baralarda toplanır, bütün klemensler sıkılır.
• Panoda boş yer kalır. İleride bir klima hattı eklemek istediğinizde panoyu yeniden değiştirmeniz gerekmez.

Yenileme sırasında evin elektriği bir süre kesilir; buzdolabı ve kombi için bunu önceden planlayın. Şunu da bilin: yeni bir pano, eski ve yetersiz bir kabloyu güvenli hâle getirmez. Panoya bağlı kablolar çok inceyse ya da ısınmaktan sertleşmişse bu hatların da yenilenmesi gerekir.

Apartman Panoları ve Düzenli Kontrol

Dairenizdeki pano, dairenin kendi tesisatıdır. Apartman girişindeki sayaç panosu ve merdiven ışıklarıyla hidroforu besleyen ortak alan panosu ise yönetimin sorumluluğundadır. Kendi panonuzu yenileseniz bile daireye gelen ana hat ya da ortak pano eskiyse sorun sürebilir.

Ortak panoda bir ısınma ya da koku fark ederseniz yönetime bildirin. Ortak panodaki çalışmalar yönetimin onayıyla yapılır. Sayaç bölümü mühürlüdür ve buradaki işler elektrik dağıtım şirketinin iznine bağlıdır.

Eski binalarda panoyu düzenli aralıklarla bir ustaya kontrol ettirin. Şu durumlarda ise kontrolü ertelemeyin: eski bir daireye taşınmadan önce, klima ya da fırın gibi büyük bir cihaz almadan önce, evde su baskını ya da tadilat olduktan sonra.

Bayraklı, Bornova ve Karşıyaka’da eski panoları yerinde inceliyoruz. Isınan bağlantıyı ya da yanlış seçilmiş sigortayı size gösteriyor, neyin değişmesi gerektiğine birlikte karar veriyoruz.